تبلیغات
شعر و ادبیات بختیاری(دنگ و دوندال)

كوگینه(ادبیات وشعر بختیاری)

 

نوشته شده توسط:الف مهنای ایذوی

بنام خداوند گهپ و كوچیر     كه نیره زه یاد و وه دل نیره ویر

ادبیات و شعر بختیاری-  هَیا بونگِه بی دونگ. (دَنگْ وُ دوندال)

 آخی، كُر، كِی نِی ؟ بَلال، خُونِی، بِیو، بِنَمْ، تو كِی نِی؟!

 نَه دیده، نه اَ شنیده، وِه دِل، شیرینی؟

 ..ها، جونوم، ند یده وُ نَه اَ شنَدِه، وِه دلْ، نشینی ، سوزِه صِدات وُ دنگ و سُوزِه د ِلِت، بونگ، ا یی زِنِه :اُـ وَید یم تا« دنگ وُ دندال» دِلِت، گِرِیوه هایِ قلمت وُ هیا بونگِه تیاتِه، بِه یشنَیم وُ بِه اَشنیم.

دونوم كه درد وُ غم هزار سالِه ی  یِه ایلی؛ توـ وا سِه سَرْتوـ وا سِه، رِی دلِت تِنگِرَ سِه وُ نِی جومِه امّا، وَید یمِه تا، وا - توكْه  خینی كِه وِه دِلِه غمدار، پِزْمِهِ كُنِه.... بِنویسیم،  تا همه بِد ونن، ایما كی بیدیم وُ سی چه چی نو،. وابید؟!

ایما هم چِی هَمِه، روزگارِه ا یی گودر نیدیم، وا ـ همه یه خوبی هاس وُ بدیها.... یه دس، وِه كار وُ دست وُ دِلی وِه خدا، امّا، روزگار، وا ـ اِیما، خو، تا، نكرد !

پَر وُ پِركِه دِرَهْدِه « د ِلِه مونِه» سوهْدِن، تا رِیْت وُ سر واـ زیر ، به ِمَهنیم. ....ایی خون، تا  نومی و نشونی وه، شیرون و شهیدون «فاتحِ» قندهار و تهرون نبو.... مندلی همو شیره شهید، زه ویرمون بِره وُ دِی نخونیم :

شومشیرِه، علی مردون، طلایِه بی غَش ... وهِ  زمین، برق ایی زنه، وه آسمون تَشْ.

دِی نومی وِه علیداد، همو رستم ایل، وا ـ میون نیاد....... اینو، نَدونِنْ، كه هنی دِلامون، سی یه بیتِه «عبده محمد»، گل گیس، بلال و شُِلیله سوهْدِه دِلایه  كوه وُ مال، پِرْ زِنِه  وُ  آوازه «مشك و دویه» دایل تینا، زیر «بهونه بفا»  وِه گوش ، رِسِه:

اَی، دا، مَشكِه، اِی، دو مَشكِه           باریكوم كِردی چی تالِه دَشكِه.

 وُ نالِ نالِه برزیرونِه وُلاتْ‌ وِر، بُلندِه كه:

         وُ لا، یكی نِه ایی خواستوم، اَی داد ـ اَی، بیداده بِخونه      بِكَنِه خار، وِه دلوم،ا ِی داد ـ اِی، گل، وه جاس، بِنِشونه.

----------------------------------------------------------------------------------

ترجمه:

بانگ بلند سكوت «ترانه و سوگ سرود»

پسر تو كی هستی كه {آواز} بلال را می خوانی :بیا ببینم تو كی هستی؟!

كه {اینچنین} ندیده و نشناخته، به دل شیرین {آشنا} می آئی. بله جانم، ندیده و ناشناخته به دل می نشیند،

سوز صدایت و ترانه درد آگین دلت، بانگ می زند :آمدیم تا ترانه و سوگینه ی دلت را، گریه های قلمت را و پیام بلند چشمایت را بشناسم و بشنویم.می دانم كه درد و غم هزار ساله ی ایل، لایه لایه بر روی دلت، گسترده شده و نمی جمبد. امّا آمده ایم تا با قطره قطره خونی كه از دل غمدار، تراوش می كند بنویسیم، تا همه بدانند : ما كه بودیم و از چه چنین شد؟؟.

ما هم مانند همه، روزگار را سپری می كردیم با همه یِ خوبی ها و بدی هایش، یك دست به كار و دستی و دلی به سوی خدا. امّا روزگار، با ما خوب تا نكرد!

برگ و شكوفه ی درخت دلمان را سوختند. تا عریان و سرافكنده بمانیم.

ادامه ....

پل سیام نشونه. مو  بختیاریه   ................. سروده حکیمه ظفری(ح - تیدا)-  ایذه

رَه کُجه وا بو- وَریم، وختی، دلامون، تنگه زنده یی، توم، چه یی دِه، وختی، پُرِه  نیرنگه

دل کُجه ،بند،ایی بوهه ،وختی، نداری یاری         غمته ، وا کی بگی ، نمنده دی غمخواری

همه شَو، بنگ یکنی، خدا ،وه یارم، برسون          دست تینامه، وه ترنه ها، نگاروم ،برسون

مو یه عمره ،تیه ره، دیدن، هوم زونوم               هف شو  و روزه که مندیره هوم آشیونوم

نترم تیام بوندم، رنگ ایی غریوه ها، بوم            بکَنوم دل زه  تبارم، منگ ایی غریوه ها ،بوم

نترم که بوی ایل و دُرگَلِس ،یادم نبوهه             غیرت همیشه جوشِه، کُرگَلِس ،یادم نبوهه     

سبلانه اَر، بوخشن، وه یه چرخ تیه کالم         گر گر مینس ایی پیچه، داینی دای و دی بلالم

مو پل سیام ،نِشونه ،.....بختیاریه نجیبوم           نبره ،ره ،وه، دلم ،کس ،نده، هاشقی، فریبوم

ار چه خینه دله تنگم گرگ ومیشه روزگارم     خَو، ولی، وا مو، غریوه، مو یه شِهنه کهنه کارم

هاشقی! فیت تیاته  بنیر  کلوتروم کُن           بکُشم وه گُرزه عشقت، مرغه بی بال وپروم کن

هوسم چنه ؟،یه دل سیر، قد وبالا تونه دیدن    مین سرازیری دُنیا، گیله چوخاته گرهدن

تشی که تیا تو ونده، روشناهی یه، شوامه     ایی گِی کافروم ؟چه باکی، که تیات، بِنِی خدامه

شو وُ شو، مندیره ریتوم ،مه نازم،کی،ایایی   افتوه  روزایه سردوم ، سوز وسازوم کی ایایی

تن ندادم وه غریوی، که تو وا  مو آشنایی     گُر،گُره سینه وه یادت، نگو چندی بی بفایی

 مو پل سیام نشونه، بختیاری نجیبوم            نبره ره وه دلم کس، نده هاشقی فریبوم ....

 

هومدورونگه شو و  شعر............سروده :  ص- طاهری(ص- شیوار)- ایذه

                                                       به : بهمن علا الدین

دلوم تنگه مینا سرونه وُلاته              وُ دل- سهده، سی سهریه او، پلاته

دلوم رنگه چوخا تونه دید و دَر ناد       تمومه هو كه گهده بیدی صلاته

مو تینا تر از،ك‍‍ُه،كه، تینا- نشینوم        وُ درمونده ی خین و خشته زمینوم

وه گَِل ناده بیدن تیامه شَوُنه                بلا گهده بیدن كه دردت نبینوم

بیو هومدورونگه شوو شعرو شوگار       بیو آسمونه تیامه ، توبی بونه وُردار

كه مو خوم تشه خینه سهره زمینوم    وه ن‍‍هره مو افتو كُله  كنده ، سردار

همه ،شو ،دلوم، پر، زه هَرسِه چویله       زه دیری یه شون گهله خوس دی ذلیله

وه كی وا بوگوم درده دُوندالیه خوم       دلوم ،تنگه خونده گره ، مال و ایله

شون وه شون افتو..... سروده. فریده چراغی(ف- ممیرا)-  الیگودرز

تو،که شون وه شون افتو، زه دل سحر، ایی یاهی 

                     شو ایی بو و مست، ایی خوسی، به دل پل سیاهی

تو که دی بلال ،ایی خوندی،به کمینم ایی نشستی /    دل دردین مه، آخر  نخریدی به، یه شاهی

نه به زون عاشقونه ،نه به شعرم ایی بری ،ره /     نه به مذهبت کشونیم نه به د ینوم ایی دراهی

همه چی- مه کرده غارت، او تییه مست خینت /   نه به دست گرز و خنجر ،نه که اردی و سپاهی 

سی دل همیشه تنگم، تو بلال بلاله ،سر کن    /  شونته هنی ایی بینم سی گریوه هام، پناهی

مو ز مار اویم زه، دریا،او زلال گهپ و آوی/ ایی کُشی مونه وه حُشکی، لوه تشنه ،جوره ماهی 

آستاره كنون...شاعر: محدثه الماسی-ایذه

.سروده ای استوار در رثای  یگانه دلدار ایل...شعری ناتمام در ستایش تمامیت شعر بختیاری یعنی استاد علاالدین...

اَی كه، تیا كالِ تو، اَفتو- كُشن              بَندِه دلِ مَه نِه، وه  زونِت گُشِن

اَی كه بِلازِه ،تش ِتونگِه دلت              مالِه خَوَر ایی كُنِه، بَنگِ دِلت

تا   نومِتِه كوگ دَرِی دادِ نه               سَهم تو نه ،خوندِه گَرِی ،داد ِنه

.......

 

برای آشنایی بیشتر با ادبیات و شعر قوم بختیاری به سایت www.eizeh.com

فرمایید

 

مو كه رنگ دلوم  چی نور توواله          بگو ایی دل وُلا تا كی نناله

منوم  جا خین آُویده ایی دله مو             كه دی دنگ دلوم هی دی بلاله

الف مهنای ایذوی     11/4/88

*: نور تووال-- پوست خشك شده انار

دلوم وا خیالت هنی گُر ، گِرِه                  وُ چی ، چی بُلا كرده ، پی تور ، گِرِه

وُلات وَر،اَویدم،كه دی،چی نو، دل           سراغت زُِه فرهادِه ، كوه بُر ، گِرِه .

الف مهنای ایذوی     12/12/87